101.002 SPROOKJES

SPROOKJES VAN GRIMM EN ANDERSEN

door

Lex Ritman

In 1977 ontving Lex Ritman een raadselachtig briefje van de weduwe van Pieter Kuhn. Het betrof een Duitstalige tekst over Grimms und Andersens Märchen mit farbigen Illustrationen von Pieter Kuhn.... Deze waren circa 1943 in opdracht van boekhandelaar Richard Bing gedrukt. Althans volgens een begeleidende opmerking. Naarstig speurwerk leverde aanvankelijk niets op. Tot een boek opdook met de titel Zur deutschen Exilliteratur in Den Niederlanden 1933-1940. Editions Rodopi N.V., Amsterdam, 1977. Op pagina 276 van de hand van Hein(z) Kohn staat de bovenstaande Duitstalige zin vermeld. De tekst was, uiteraard in bredere context, door hem opgedragen aan zijn voormalige compagnon Richard Bing. Deze was in 1944 door de Duitsers in kamp Vught terechtgesteld i.v.m. onderduikactiviteiten en illegale boekuitgaven. Pieter Kuhn had in elk geval het illegale boek De Steppenwolf van Hermann Hesse voor hem van een bandillustratie voorzien (gesigneerd met de bekende K). Hein(z) Kohn en Richard Bing hadden rond 1940 een uitgeverij Het Nederlandsche Boekengilde, waaruit de Joodse Kohn zich uiteraard moest terugtrekken. Mede door een door  Kuhn vervalst persoonsbewijs wist hij de oorlog te overleven.Zijn vertrek destijds uit Duitsland was dus niet vergeefs geweest. Met de uit Oostenrijk afkomstige Richard Bing was het, ondanks zijn onderduikperiode op een schip van Kuhn, zoals reeds vermeld, slecht afgelopen. In Hilversurn had rond 1940 een intensief contact tussen het drietal plaatsgevonden.

De Steppenwolf, gefingeerd verschenen bij de Payottenpers, Dendermonde en alle sprookjes van Grimm en Andersen (6 boeken) uitgegeven door Goede Pers, Averbode waren produkten van Richard Bing uit Hilversum van omstreeks 1943. Opvallend was dat in beide gevallen voor België was gekozen. Kuhn had aan beide uitgaven zijn medewerking verleend. De sprookjesboeken waren door Gio Logeman en Lex Ritman opgespoord. De titels zijn: Sprookjes van Grimm (op de band een prent uit Roodkapje; 110 blz.), Sprookjes van Grimm (idem uit Vrouw Holle; 125 blz.), Dierensprookjes van Grimm (idem uit De ganzemaagd; 109 blz.). De illustraties, band en binnenwerk, zijn van Pieter Kuhn, behalve enkele prentjes in het boek van 125 blz., die door de Moree getekend zijn (zie o.a. zijn signatuur). Bij Dierensprookjes van Grimm bestaat ook een andere versie, ook 109 blz., waarbij alleen de zwartwitprenten van Kuhn zijn; de kleurentekeningen zijn wel vrijwel identiek aan die in de eerstgenoemde editie, maar in een andere stijl. Verder zijn er twee boeken getiteld: Sprookjes van Andersen. Op de band van de ene staat een prent uit Twaalf met de pot (125 blz.) en op de andere een tekening uit Duimeliesje (132 blz.). Het is onbekend door wie de beide boeken geïllustreerd zijn. In de door Pieter Kuhn geïllustreerde delen signeert hij met Peter. Deze signatuur is ook o.a. bekend van Menschen die ik gekend heb en Romola. Hiervan is bekend dat Kuhn de illustrator was.

Het is overigens wèl bekend dat Alex Jagtenberg aan de sprookjesboeken heeft meegewerkt. Het is niet meer na te gaan wat precies zijn aandeel is geweest. Hij werkte met Pieter Kuhn rond 1940 bij het reclamebureau Kastelein in Hilversum. Daar werkte ook Cornelius van Velsen die waardevolle informatie kon verschaffen over Kuhns activiteiten in Hilversum. Hij bleek zelfs samen met Richard Bing op een schip van Kuhn ondergedoken te zijn geweest.