Ondanks zijn naam komt de zwarte rat in verschillende kleurvarianten voor. Hij is meestal zwart tot lichtbruin met een lichtere onderkant. De zwarte rat is een slank gebouwd dier met een vrij spitse snuit en grote kraalachtige ogen. De oren zijn vliezig en bijna kaal naar voren gericht en gevouwen reiken ze tot (over) de ogen. De grijze of zwarte staart is vrij dun en bij volwassen dieren langer dan hun lichaam. De staart heeft een belangrijke functie bij het lopen en klimmen waar deze fungeert als evenwichtsorgaan.
Leefgebied
De soort komt oorspronkelijk uit Zuidwest-india en spreidde zich uit naar het Midden-Oosten in de Romeinse tijd. In de achtste eeuw bereikte hij Europa, om zich daarna, samen met de Europese ontdekkingsreizigers en kolonisten, verder over de wereld te verspreiden. De zwarte rat komt in hoofdzaak alleen voor in warmere gebieden. In koudere gebieden is het knaagdier grotendeels verdrongen door de bruine rat. In Nederland komt hij waarschijnlijk voornamelijk voor in het zuiden en in havengebieden. De meeste Aziatische populaties worden tegenwoordig tot de Aziatische zwarte rat gerekend. Het voornaamste verschil is dat de gewone zwarte rat 38 chromosomen heeft, terwijl de Aziatische soort er 42 heeft. Populaties uit Sri Lanka met 40 chromosomen worden ook tot de gewone zwarte rat gerekend.
Voedsel
Zwarte ratten eten alles, maar vooral droog, plantaardig voedsel (granen). Zoals alle knaagdieren moet ook de zwarte rat door veel knagen zijn voortdurend groeiende snijtanden afslijten. Door zijn geknaag brengt hij soms grote schade toe aan houtwerk, leidingen enz.
Tegenwoordig is de zwarte rat op veel plekken verdreven door de bruine rat. De zwarte heeft een meer plantaardig dieet dan de bruine, is kleiner, minder agressief en voelt zich niet thuis in vochtige riolen zoals de bruine rat.
Voortplanting
Hij is erg snel, kan goed klimmen en springen. Het is echter een slechte zwemmer, ondanks zijn bijnaam scheepsrat. Het dier vormt regelmatig grote sociale groepen, waarbij sommige daarvan kunnen bestaan uit wel zestig ratten.
In een geschikte omgeving plant het zich het hele jaar voort, waarbij het vrouwtje drie tot zes nesten van elk maximaal twintig jongen (rittens), produceert. Een zwarte rat kan een leeftijd bereiken van maximaal vier jaar.
Paspoort
Naam: Zwarte rat
Andere namen: dakrat; scheepsrat
Wetenschappelijke naam: Rattus rattus
Lengte: 16 - 23 cm, staart 25 cm
Gewicht: 200 gram
Voedsel: overwegend plantaardig, ook insecten en aas
