Werkhondenkennel "updated"

We kunnen ze tegenwoordig niet meer uit het straatbeeld wegdenken. Ze geleiden blinde mensen door drukke steden en over zebrapaden, helpen de herder met het bijeenbrengen van zijn schapen, of zijn spelmakkertjes van kinderen.

Honden horen bij mensen, maar hoe is het eigenlijk zo gekomen dat dit dier zich tegenwoordig ¨Man's best friend¨ mag noemen? Voor het ontstaan van de familie van hondachtigen moeten we dertig miljoen jaar terug in de tijd. Ten tijde van het Oligoceen ontstond de Cynodictus, de eerste hondachtige die de toen heersende carnivoor Creodonta verdrong.

Later ontstond in het Mioceen de Tomarctus, ook een lid van de familie van de hondachtigen. Echter het geslacht Canis (hond) ontstond pas veel later. Uit dit geslacht evolueerde zich zo'n driehonderd duizend jaar geleden Canis Lupus, de grijze wolf. De wolf kent vele ondersoorten die zijn verspreid over de wereld. Zo zijn er de Arctische wolf, de Indische wolf en de Noord-Amerikaanse wolf.

Domesticatie

De wolf leeft in roedels, een sterk sociaal verband. Waarschijnlijk is de domesticatie van wolven begonnen door het opnemen en grootbrengen van welpjes. Het voordeel van het op jonge leeftijd opnemen van dieren is, dat ze gedurende de belangrijke inprentingsfase al bij de mens zijn. Veel van wat ze meemaken van de mens vergeten ze daardoor nooit meer. Zo leren ze dat ze niet voor mensen hoeven te vluchten en beschouwen ze in hun nieuwe sociale verband als soortgenoten.

Maar waarom voedden mensen jonge wolven op? Helaas is de precieze reden niet meer te achterhalen. Er bestaan verschillende verklaringen zoals medelijden, nieuwsgierigheid of doelgerichte belangen. De meest bekende theorie is dat de wolf de mens diende bij de jacht en dat hij nuttig was bij het opmerken van gevaarlijke indringers. Een andere minder rooskleurige, maar wel waarschijnlijke opvatting is dat de mensen de uitgegroeide wolven, in ieder geval in het begin van de domesticatie, regelmatig opaten. Na de domesticatie was de volgende stap, het fokken op voor de mens gunstige eigenschappen, snel gemaakt.

Veranderingen in gedrag en uiterlijk

Door de domesticatie en het selectief fokken zijn gedragsveranderingen ontstaan. Hoewel de hond over alle gedragingen uit het gedragsrepertoire van de wolf beschikt is de mate waarin hij dit gedrag vertoont in de loop der jaren veranderd. Ze reageren op prikkels die voor de wolf te zwak zouden zijn, of negeren prikkels waarop de wolf allang zou hebben gereageerd.

Ook is de volgorde van sommige opeenvolgende gedragingen bij de hond veranderd of overdrijft hij gedragselementen. Honden blaffen bijvoorbeeld veel sneller en in andere situaties dan wolven, zoals bij angst, opwinding, spel en agressie. Een ander aspect is dat de hond in zijn volwassenheid jeugdig gedrag blijft vertonen, neotenie genaamd. Hierdoor behoudt de hond zijn rol als ondergeschikte en dat maakt hem voor de mens functioneel.

Meest opvallend zijn de verschillen in uiterlijk tussen de wolf en de hond. Waar de herder nog veel gelijkenissen met de wolf vertoont, zijn ze bij de mopshond geheel zoek. Eén van de oorzaken is de natuurlijke variatie in wolvensoorten, wijd verspreid over de wereld. Uit deze verschillende typen, met specifieke gedrags- en uiterlijke kenmerken, heeft de mens wolven voor uiteenlopende doeleinden geselecteerd.

Het selectief doorfokken op kenmerken, waarbij ook mutaties ontstonden, is de tweede en belangrijkste oorzaak van de verschillende hondenrassen. Zo ontstonden onder andere jachthonden, veedrijvers, vechthonden en gezelschapshondjes, ieder met hun eigen specifieke gedragskenmerken en (bijbehorend) uiterlijk.

Het huidige rassenbestand

Tegenwoordig bestaan ongeveer 400 hondenrassen, verdeeld over verschillende rasgroepen. Door kruisingen tussen hondenrassen ontstonden er in de loop van de tijd steeds meer. Zo bestaan greyhounds al honderden jaren, maar is de Sealyham terriër vorige eeuw nog als kruising tussen verschillende terriërs ontstaan. Om de variatie binnen rassen te verkleinen en zo rassen voor de toekomst te behouden, werden na de eerste hondenshow in 1859 rasstandaarden opgesteld.

In de rasstandaard staan de voorwaarden waaraan een hond qua uiterlijk en gedrag moet voldoen om tot een ras te mogen behoren. Hierdoor namen de tot het ras behorende honden in aantallen af en de genetische variëteit versmalde. Destijds onvoorziene schadelijke effecten van deze regulering zijn dat variatie aan individuele kenmerken verloren gaan en dat erfelijke kwalen veelvuldiger de kop opsteken. Een bekend voorbeeld is heupdysplasie (HD).

Een aantal bijzondere hondenrassen uitgelicht

Het oudste nog bestaande hondenras is zeer waarschijnlijk de mastiff. Deze grote logge honden kwamen al voor in het nabije oosten rond 2500 voor Christus, waarvan oude beelden uit deze tijd getuigen. Ook zijn ze terug te vinden op reliëfs van een paleis uit het oude Mesopotamië, ongeveer 650 voor Christus. Hoewel we inmiddels zo'n 4500 jaar verder zijn, is het uiterlijk van deze honden nagenoeg onveranderd gebleven. De mastiff is voorvader van allerlei grote hondenrassen, zoals de rottweiler, de pyrenese berghond en de bullmastiff.

Interessant is ook de Saarloos wolfhond. Dit ras is ontstaan door het kruisen van de Duitse herder met de echte wolf. Niet alleen het uiterlijk, ook het gedrag van deze honden vertoont nog veel overeenkomsten met de wolf. Zo zijn ze vrij baasgericht, de baas is de roedelleider en ze zullen eerder vluchten dan aanvallen. Omdat dit gedrag niet het gemakkelijkste is en ze onzeker worden in vreemde situaties zijn dit absoluut geen beginnerhonden.

De Ierse wolfshond is een ras dat in de 19e eeuw geheel was uitgestorven. Door diverse kruisingen heeft de mens hetzelfde type hond terug weten te fokken. De huidige Ierse wolfshond is het allergrootste hondenras, met een schofthoogte tot wel 95 centimeter. Het oorspronkelijke ras was kleiner en leek meer op een ruwharige windhond.

De hond van nu

Hoewel honden tegenwoordig voornamelijk als huishond dienen, bestaan er ook nog honden die de mens helpen bij diverse werkzaamheden. De blindengeleidehond, de reddingshond en de politiehond zijn hiervan goede voorbeelden. Maar ook de tot gezinslid geworden hond heeft behoefte aan geestelijke stimulatie. Daarom zijn er tegenwoordig diverse activiteiten om honden én hun bazen bezig te houden, van gewone gehoorzaamheidscursus tot flyball, van doggydancing tot schaaphoeden; voor ieder wat wils.

Verenigingen organiseren wandelingen, deskundigen ontwikkelen topvoeding, organisaties richten zich op het welzijn van honden in binnen- en buitenland. De hond is duidelijk een belangrijk onderdeel geworden van ons bestaan. Als redder van lawineslachtoffers, hulphond van een gehandicapte of als lid van het gezin: de hond is werkelijk ¨Man's best friend¨.

Suzanne Tump